Monumenten
De Geschiedenis van Vogelenzang
BOEKWERK “DE MONUMENTEN VAN DE GEMEENTE BLOEMENDAAL”
Dit prachtige boek werd vlak voor de Open Monumentendagen gepresenteerd op het Gemeentehuis aan Wethouder Kokke in aanwezigheid van vele eigenaren van monumenten. De niet-aanwezige eigenaren kunnen het boek nog afhalen bij de receptie op het gemeentehuis tegen afgifte van de uitnodiging. Andere belangstellenden kunnen het boek aanschaffen op http://monumentenboek.nl of bij enkele boekwinkels in Bloemendaal en Haarlem. De prijs is € 23,50. De bibliotheken van Duinrand hebben dit bijzondere werk natuurlijk ook in hun collectie.
De teksten zijn van de bekende auteur van historische boeken Wim Post, in samenwerking met Paul Schaapman van Gemeente Bloemendaal. De prachtige foto's zijn van Cor van Iperen. Alle vijf de dorpen komen aan bod in de volgorde Aerdenhout, Bennebroek, Bloemendaal, Overveen en Vogelenzang. Ik heb al veel gebruik gemaakt van het boek om snel iets op te zoeken naast het plezier van het doorkijken en zien wat voor mooie monumenten er in de verschillende dorpen van de Gemeente Bloemendaal zijn.
In Vogelenzang wordt de spits afgebeten door Casa Carmeli aan de Bekslaan met de bijbehorende tuinmanswoning Vogelenzangseweg 53. Deze laatste foto wordt vergroot afgebeeld op bladzijde 185, waarbij de prachtig gesnoeide boom goed te bewonderen is, een waar kunststuk van tuinman Frans Kleyn.
Van Huis te Vogelenzang zien we objecten, die niet voor de bezoekers aan het landgoed te zien zijn, aangezien ze dicht bij het grote huis staan. Op deze manier kunt u er toch van genieten. Bij alle bijbehorende monumenten staat aangegeven “Complex Huis te Vogelenzang”. Bij boerderij Tweede Doodweg 18 zou dat bij een tweede druk nog moeten worden toegevoegd.
Vlakbij deze boerderij, aan de zuidelijke rand van de camping, staat de ruine van de boerderij van Sluizer, die adres Tweede Doodweg 15 had. Enige tijd geleden verscheen bij de gemeenteberichten de mededeling, dat de monumentenstatus op deze boerderij is opgeheven. De gegevens en foto's van deze eertijds zo mooie boerderij heb ik overgeheveld naar mijn multoband “Verdwenen boerderijen in Vogelenzang” en kunt u tijdelijk bekijken in mijn multoband in de bibliotheek.
Bij een volgende druk van het monumentenboek kan nog toegevoegd worden dat het pand Bekslaan 30 “Kuilenburg” heet en Bekslaan 42 “Huis op de Hoogte”. Deze namen staan overigens niet op de huizen zelf. De eerste steen van Kuilenburg vermeldt een telg van het geslacht Barnaart, die in de stamboom niet te vinden is. Ik hoop dat raadsel ooit op te lossen. In het tijdschrift van Ons Bloemendaal nummer 3/2011 dat nu te koop is bij Spar en Bieb te Vogelenzang en Bruna Bennebroek komt Huize Kuilenburg ook voor en wel in een artikel over de destijds bekende cineast Herman van der Horst, die daar tot aan zijn overlijden in 1976 heeft gewoond.
In het Monumentenboek staat op bladzijde 183 de kerk van Vogelenzang. Het zal u niet ontgaan zijn dat die dit jaar precies 150 jaar ingewijd is. Het Jubileumboek “150 jaar kerk 1861 – 2011”, geschreven door Fons Spaapen, met vele onderwerpen en mooie foto's, is verkrijgbaar bij De Spar te Vogelenzang en elke dinsdagmorgen bij de Ontmoetingsruimte van de kerk. Let u op de vele activiteiten die in het kader van dit jubileumjaar nog plaatsvinden.
De kerk van Vogelenzang is wel drie maal te bewonderen in Lisse, en wel in Museum De Zwarte Tulp waar de tentoonstelling Winters in de Bollenstreek op 7 oktober is geopend door de schaatsers Yvonne van Gennep en Martin Hersman. Daar wordt een aquarel van Ria van Saase tentoongesteld van de kerk met de inmiddels aan de paardenfokkerij Songstadir verkochte stal en weilanden in de sneeuw. De Hillegommer Hans van der Reep heeft aan het museum een mooie foto van de kerk geleend en de Vogelenzanger Piet Visser zijn aquarel van Co Groskamp met afbeelding van de voedseldropping op 2 mei 1945 in de omgeving van de kerk. De voedseldroppings kwamen na de afschuwelijke hongerwinter. De Vogelenzangse schilder Kees Straathof is op deze tentoonstelling vertegenwoordigd met een winters duinschilderij. Openingstijden van het museum zijn dinsdag t/m zondag van 13.00 tot 17.00 uur. Tijdens de drukbezochte opening was Ria van Saase met man en dochter zeer geanimeerd met Yvonne van Gennip in gesprek. Ik kon Yvonne van Gennip vertellen dat in de kerk, zo mooi vastgelegd door Ria, een raam zit dat bij de bouw is geschonken voor een voorvader van Kees, ook Kees geheten, een veeboer wonend aan de Zilkerbinnenweg in De Zilk. De Zilk was toen nog parochie Vogelenzang.
Ook het station van Vogelenzang staat op bladzijde 183 van het Monumentenboek. Vermeld kan nog worden, dat dit het tweede station van die naam is. Het eerste, een houten station, werd gebouwd toen de spoorlijn Haarlem-Leiden in 1842 werd aangelegd. De tekst eindigt met de mededeling, dat de buitenretirade in 1984 werd gesloopt. Bij de recente restauratie is echter weer een nieuwe aanbouw aangebracht, waar men in lunchtijd en s' middags de meest heerlijke dingen kan verorberen. Deze horeca gelegenheid is “De Wachtkamer” genoemd, want ook de vroegere wachtkamer behoort tot de lunchroom.
De op het complex Leyduin boven op een heuvel staande Belvedere staat mooi afgebeeld op blz 186. De nabijgeleden ooftkelder ontbreekt echter in het boek, maar diat monument is er toch echt. De afgelopen Monumentendagen werden door de eigenaar/beheerder Landschap Noord-Holland excursies over het landgoed georganiseerd, waarbij zelfs in de ooftkelder gekeken mocht worden. Ik zag een van baksteen gemaakte zoldering in diverse bogen. Dit in verband met de sterkte. Aan de wanden had men een soort piepschuim bevestigd ten behoeve van de huidige gebruikers, de vleermuizen. Want appeltjes worden hier niet meer bewaard tegenwoordig.
De woning Vogelenzangseweg 37, in de S-bocht zoals de Vogelenzangers zeggen, is nu te koop. Het is de dienstwoning behorend bij Huize Vinkenduin. Jarenlang was daar Henk van Tongeren woonachtig. Hij was vele jaren de voorzitter van de Algemene Bejaardenbond (de Bejaarden zijn sinds kort omgedoopt tot Senioren). En op blz 190 kunnen we zien, hoe mooi Theo en Lyda Warmerdam wonen op hun bospaviljoen, oorspronkelijk gebouwd als theehuis bij de tennisbaan bij Huize Vinkenduin.
Bij Vogelenzangseweg 21 (kantooradres van Waternet) mis ik het Provinciale Monument Pompstation Oranjekom I. Waarschijnlijk kom dat door het feit, dat het eigenlijke adres Eerste Leyweg 6 op de monumentenlijst niet wordt gebruikt. Maar dit als Bezoekerscentrum gebruikte Pompstation is er toch werkelijk hoor. En een paar honderd ”buren” wisten het te vinden op vrijdag 16 september voor het door Waternet aangeboden concert vanaf een ponton op de aloude Oranjekom. Drie zangeressen, met een pianist, waren met een bootje naar het ponton gebracht dat diende als podium en vanwaar zowel klassieke als moderne liedjes vertolkt werden. Het was onwaarschijnlijk mooi weer bij dit muzikale festijn.
Precies 160 jaar geleden klonk er in deze omgeving ook muziek. Op 11 november 1851 was Prins Willem, de elfjarige zoon van Koning Willem III en Koningin Sophia, met de trein in Vogelenzang gearriveerd. (Dus nog bij het eerste station). Na aankomst op Marienduin werd hij ontvangen door Jacob van Lennep, niet alleen dichter, maar ook directeur van de Duinwater-Maatschappij, vele hoogwaardigheidsbekleders, een erewacht van Dragonders en de blijde klanken van een muziekkorps. Het schepje dat hij toen heeft gebruikt, had een fijn houten steel en zilver beslag met inscriptie. Hij mocht het mee naar huis nemen en schreef daarover een keurig bedankbriefje, zoals te zien is in het standaardwerk over de aanleg van de duinwaterleiding “Een Cent per Emmer`. En weet u, dit schepje bevindt zich al weer enige tijd in Vogelenzang, in een vitrine in de muur van het Pompstation bij de bezoekersbalie.
Zuidelijk van de Oranjekom ligt het Vinkenhuisje, ook eigendom van Waternet, afgebeeld op bladzijde 182 van het Monumentenboek. Dit vinkenhuisje hoorde bij de voor Familie van Lennep in 1854 gebouwde en inmiddels afgebrande boerderij `Zeerust`. Aan het vinkenhuisje is in 1889 een stuk aangebouwd, zoals op de `laatste steen` te zien is. Ik was enige jaren geleden in de gelukkige omstandigheid het huisje van binnen te mogen zien. Mijn foto´s daarvan kunt u zien in mijn multobandje in de bibliotheek.
Westelijk van de Oranjekom ligt het Museumduin met de kunstbunkers, ook tot monument verklaart. Maar die ziet u niet in het Monumentenboek van Gemeente Bloemendaal, want het is daar al Zandvoort.
Over het bedrijfsterrein van Waternet met adres Vogelenzangseweg 21 te Vogelenzang loopt ook een gemeentegrens, namelijk die tussen Vogelenzang en Heemstede. Er zijn meerdere bedrijfsgebouwen tot Provinciaal Monument benoemd, maar die staan op de lijst van Gemeente Heemstede.
Vogelenzangseweg 63 en 63a zijn de schoolmeesterswoning en de school, in 1829 gebouwd op een stuk grond, beschikbaar gesteld door Willem Philip Barnaart, de eerste Barnaart op Huis te Vogelenzang. De woning wordt op dit moment opgeknapt. Ik vrees dat het glas-in-lood bovenin de ramen niet meer teruggeplaatst wordt. U kunt het nog zien op website Foto´s van Vogelenzang, deel 2.
De school heette in eerste instantie Gemeenteschool, vanaf 1925 `School E` en vanaf 1935 Graaf Florisschool. Van 1913 to 1922 was de school gevestigd in een nieuw gebouw aan de pas doorgetrokken Vogelenzangseweg midden in het dorp. In 1922 was de gemeente Bloemendaal zo genereus dit gebouw aan de kerk te schenken en werd het de Parochiale St. Jozefschool.
In 1983 trokken de St. Jozefschool en de Graaf Florisschool naar een nieuw gebouw, Vleugelschool genoemd, bij de sportvelden aan de Henk Lensenlaan. De oude St. Jozefschool werd gesloopt, wat heel zonde is als je de prachtige betegelde gangen ziet op de oude foto's. De oude Graaf Florisschool dreigde eenzelfde lot te ondergaan, maar dankzij de inspanningen van bewoner, de kunstschilder Paul Koning, is dit gelukkig niet bewaar heid. Pas hoorde ik dat in de oude Graaf Florisschool zelfs nog concerten gegeven zijn.
Het laatste nieuws op het gebied van beide scholen is, dat ter voorbereiding van de fusie in 2012 de school al de nieuwe naam Floris-Jozefschool voert.
Het Vogelenzangse deel van het Monumentenboek eindigt met een foto van de Kapel van de Tiltenberg met de contemplatieve binnentuin, in het midden gesierd door een olijfboom. Begon ik mijn stukje met de naam van Frans Kleyn, ook eindig ik met zijn naam want Frans is de ontwerper van deze tuin. Een beschrijving van deze tuin verscheen in een artikel van de heer Ben Hartmann in het tijdschrift Ons Bloemendaal nummer 3-2007. Ik had de eer Frans Kleyn dit tijdschrift te mogen overhandigen toen het pas was uitgekomen. Ik heb toen van de gelegenheid gebruik gemaakt Frans te vragen mij de grenspaal in de tuin van Casa Carmeli te tonen, een paal geplaatst door de vermaarde tuinarchitect Zocher. Ik wist dat er daar een moest zijn dank zij de heer Gerard de Waard uit Amsterdam, die decennia lang in onze omgeving de door hem gevonden grenspalen heeft vastgelegd en de gegevens heeft doorgegeven aan belanghebbenden. Gemeente Bloemendaal bijvoorbeeld, die de gegevens kan gebruiken bij het maken van de bestemmingsplannen.
Ik kan u nog vertellen dat het de heer De Waard goed gaat bij het revalideren na een ernstig ongeluk. Heb hem verteld, dat in het besproken Monumentenboek op diverse bladzijden melding gemaakt wordt van grenspalen, zodat zijn baanbrekende werk tot aan de dag van vandaag zijn nut bewijst..
Zie mijn multobandje in de bibliotheek voor nadere gegevens.
Ina Mostert-Stam, e-mail ina.mostert@planet.nl, tel 023-5849204
Adres: Doc. Centrum Historie Vogelenzang bij Stichting Ons Bloemendaal
Secretariaat: Dr. Dirk Bakkerlaan 65
2061 EV Bloemendaal
Website: www.onsbloemendaal.nl