Grenspalen
De Geschiedenis van Vogelenzang
Grenspalengoeroe Gerard de Waard gedecoreerd in Groningen.
In het jaar 2003, toen het thema voor de Open Monumentendagen was “boerderijen” heb ik veel Vogelenzangers met een boerenachtergrond leren kennen. 2003 was echter ook het jaar, waarin het 150-jarig jubileum van de Amsterdamse Waterleiding werd gevierd met de bijzondere tentoonstelling VAN NUL TOT NU. Deze tentoonstelling was samengesteld door leden van de Historische Werkgroep van de Amsterdamse Waterleidingduinen en het paneel over grens- en jachtpalen was samengesteld door de heer Gerard de Waard.
Het bleek mij dat Gerard de Waard gedurende enkele decennia de grenspalen in de wijde omgeving had vastgelegd in mappen met een foto, beschrijving en positieaanduiding. Een mastermap hield hij zelf, het andere exemplaar schonk hij aan gemeentearchieven, historische verenigingen en grondeigenaren. Daarmee hoopte hij uit te dragen het belang van de grenspalen, die kleine monumentjes met een eigen verhaal zijn. En hij hoopte dat daardoor de palen behouden zouden blijven voor het nageslacht.
Dat is gelukkig in veel gevallen gebeurd. Helaas zijn bij verbouwingen en door andere oorzaken ook de nodige palen verdwenen.
De palen in Vogelenzang heeft de heer De Waard ingebracht in de map van de – toen nog – vier dorpen van Gemeente Bloemendaal en geschonken aan Stichting Ons Bloemendaal.
In Vogelenzang bevinden zich palen in de omgeving van de Bekslaan, de Leidsevaart, Woestduin/Leyduin en op het terrein van Stichting Vogelenzang nu GGZ in Geest aangezien de grens Vogelenzang/Bennebroek tot 1972 op het terrein van de Stichting aan de overkant van de Leidsevaart lag.
Een gebied apart zijn de Amsterdamse Waterleidingduinen, waarvan de grondeigenaar is Gemeente Amsterdam. Het gebied beslaat de dorpen Vogelenzang (Gemeente Bloemendaal) en Zandvoort in Noord-Holland en in Zuid-Holland Noordwijkerhout en De Zilk dat tot Gemeente Noordwijkerhout behoort. Hier bevinden zich palen die het jachtgebied aangaven van de jachtheren Six, Graafland, Barnaart, Jan Trip, Van Limburg Stirum, Van der Maas d’Avenrode. De heer Roel Mulder uit Bennebroek, ook lid van de Historische Werkgroep, heeft van deze jachtheren, alsmede van jachtheren als De Favauge, Paulus Loot, Temminck en Baron van Hardenbroek, uitgebreide historische beschrijvingen gemaakt.
Recentelijk heeft de heer De Waard zijn masterarchief geschonken aan het Noord-Hollands Archief te Haarlem. Ieder die belangstelling heeft, kan daar op aanvraag de mappen inzien. Deze mappen betreffen diverse dorpen in Noord- en Zuid-Holland
De diverse organisaties die het belangeloze werk kenden dat de heer De Waard heeft verricht, vonden dat hij daarvoor moest worden geëerd en vroegen bij zijn woonplaats, Amsterdam, een lintje voor hem aan. Dit werd door de burgemeester van Amsterdam toegekend en uitreiking zou plaatsvinden op 29 april in de Beurs van Berlage.
Echter, toen contact gezocht werd met de heer De Waard, werd de telefoon niet opgenomen. Wat bleek: hij had daarvoor een ernstig ongeluk gehad en lag met brandwonden in het Martiniziekenhuis in Groningen omdat in het Brandwondencentrum van Beverwijk geen plaats was ten tijde van het ongeluk. Dit werd medegedeeld aan mevr Stol van het Kabinet van de burgemeester van Amsterdam, die heeft geregeld dat de uitreiking van het lintje in het ziekenhuis in Groningen kon plaatsvinden.
En dus togen Antje Ehrenburg van de Historische Werkgroep Amsterdamse Waterleidingduinen en ondergetekende naar Groningen, waar in een zaaltje in het ziekenhuis ook familieleden van Gerard de Waard, maar ook medici en de geneesheer-directeur aanwezig waren. Gerard was na diverse operaties gelukkig in staat in een rolstoel de plechtigheid bij te wonen. Burgemeester Rehwinkel kwam die middag naar het ziekenhuis en kon met moeite zijn verhaal doen aangezien de te decoreren Gerard zo dankbaar was dat hij niet te stoppen was in zijn betuigingen daarvan. Uiteindelijk lukte het de burgemeester het lintje op te spelden en er was nog een genoeglijk samenzijn met een hapje en een drankje verzorgd door het ziekenhuis. In mijn mapje op de leestafel in de bibliotheek zijn foto’s van deze plechtigheid te zien)
Ook het Weekblad voor Kennemerland-Zuid en De Haarlemmer besteedden aandacht aan deze toekenning, compleet met foto van burgemeester en gedecoreerde. En nu dus in INVO VOGELENZANG en website www.dorpvogelenzang.nl. Waarschijnlijk zullen tijdschriften van organisaties in de omgeving nog volgen.
In mijn mapje in de bibliotheek heb ik ook voor u ter inzage enkele sheets van Vogelenzangse palen gedaan. Deze gegevens worden – via Stichting Ons Bloemendaal – weer doorgegeven aan afd. Monumenten van Gemeente Bloemendaal, zodat men deze kan beschrijven in de bestemmingsplannen.
Wellicht zult u, als u bij uw wandelingen of fietstochten deze palen in het echt ziet, denken aan Grenspalengoeroe Gerard de Waard.
Ina Mostert-Stam, e-mail ina.mostert@planet.nl, tel 023-5849204
Adres: Doc. Centrum Historie Vogelenzang bij Stichting Ons Bloemendaal
Secretariaat: Dr. Dirk Bakkerlaan 65, 2061 EV Bloemendaal.
Website: www.onsbloemendaal.nl
Het tijdschrift van Ons Bloemendaal is te koop bij bibliotheek Vogelenzang, Spar Vogelenzang en Bruna Bennebroek. In de bibliotheken Vogelenzang en Bennebroek liggen de nieuwe en oudere nummers ter lezing.
De Burgemeester spreekt de heer Gerard de Waard toe.
